Page 22 - راهبردهای نوین بانکداری شماره پنج
P. 22

‫ماهنامه اختصاصی حوزه اقتصادی ‪ -‬شماره پنجم ‪ -‬اسفند ماه ‪1399‬‬                                     ‫‪20‬‬

‫ساختار صنعتی ایران به گون ‌های است که ‪ ۴۰‬تا ‪ ۶۰‬درصد صنایع‬               ‫چگونه درآمدهای نفتی را صرف توسعه کنیم؟‬
‫داخلی وابسته به واردات مواد اولیه‪ ،‬قطعات نیم ساخته یا حتی‬
‫ساخته شده است‪ .‬کمبودهای مختلف باعث شده است که‬                         ‫علی اکبر نیکو اقبال‪ ،‬عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران‪ ،‬معتقد است اگر درآمدهای‬
‫تنها از ‪ ۳۰‬درصد از ظرفیت شهرک های صنعتی استفاده شود‪.‬‬                  ‫نفتی از حدود ‪ ۸‬میلیارد دلار در سال در حال حاضر به ‪ ۳۰‬تا ‪ ۴۰‬میلیارد دلار برسد‪ ،‬باید ابتدا تجهیزات‬
‫این روند موجب شده است که حداقل دو یا سه نسل از سطح‬                    ‫لازم برای راه اندازی کارخانجات را تامین تا کمبودها و عقب ماندگی های خود را از نظر فنی و تکنولوژی‬
‫تکنولوژی های روز دنیا عقب بمانیم‪ .‬به طور کلی م ‌یتوان گفت‬             ‫جبران کنیم‪ ،‬اما با توجه به امکانات کم در زمینه صادرات باید بازار داخل را حفظ و حمایت و جلوی قاچاق‬

 ‫که ما ساختار صنعتی معیوبی داریم که باید روی ان کار کنیم‪.‬‬                                   ‫و واردات کالای مشابه کشور گرفته شود تا صنایع کشوار از داخل رشد کنند‪.‬‬
‫اگـر درآمدهـای نفتـی از حـدود ‪ ۸‬میلیـارد دلار در سـال در حال‬
‫حاضـر بـه ‪ ۳۰‬تـا ‪ ۴۰‬میلیـارد دلار برسـد‪ ،‬بایـد ابتـدا تجهیـزات لازم‬                                                                      ‫دکتر علی اکبر نیکو اقبال‬
‫بـرای راه انـدازی کارخانجـات را تامیـن کنیـم تـا کمبودهـا و عقـب‬                                                                    ‫اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران‬
‫ماندگـی هـای خـود را از نظـر فنـی و تکنولـوژی جبـران کنیـم‪ ،‬امـا‬
‫بـا توجـه بـه امکانـات کـم در زمینـه صـادرات بایـد بـازار داخـل را‬    ‫ارزان قیمت خودشان بهتر بهره برداری کنند‪ ،‬تصریح کرد‪ :‬از‬            ‫وقایــع ســال هــای گذشــته نشــان داد کــه میلیاردهــا‬
‫حفـظ و حمایـت کنیـم و جلـوی قاچـاق و واردات کالای مشـابه‬              ‫طرف دیگر تولیدکنندگان کشورهای صنعتی نیز جهت کاهش‬                    ‫درآمـد نفـت تاکنـون نتوانسـته رفـاه پایـدار و توسـعه ایجـاد‬
‫کشـور گرفتـه شـود تـا صنایـع کشـوار از داخـل رشـد کننـد‪ .‬عـده‬         ‫هزینه های تولیدی خود‪ ،‬محصولات کار طلب خود را مانند مونتاژ‬             ‫کن ‍‍دــ‍‪ ،‬امــا بــه نظــر مــی رســد یافتــن حلقــه گمشــد‌های‬
‫ای معتقدنـد واردات کالاهایـی مثـل خـودرو بایـد انجـام شـود تـا‬        ‫به این کشورها آوردند که موجبات گسترش تولیدات صنعتی‬                     ‫کــه نشــان دهــد چــرا تاکنــون درآمــد نفــت در ایــران‬
‫رقابـت تشـدید شـده و صنایـع پیشـرفت کننـد‪ .‬امـا بایـد بـه ایـن‬        ‫و افزایش صادرات در این کشورها را فراهم کرد‪ .‬در چین هم‬                  ‫منجـر بـه توسـعه نشـده کمـک میکنـد تـا بدانیـم در‬
‫نکتـه توجـه کنیـم کـه ایـن وضعیت برای کشـور ما یک طرفه اسـت‬           ‫سرمایه گذاری هنگفت تولیدکنندگان بزرگ کشورهای صنعتی‬                     ‫صـورت افزایـش درآمدهـای نفتـی چـه بایـد کـرد تـا رفـاه‬
‫و ایـران نمـی توانـد بـه انـدازه واردات‪ ،‬بـه کشـورهای مبـدا صـادرات‬   ‫همراه با بهره گیری از بازار بزرگ داخلی چین باعث شد که چین‬              ‫مانـدگار و توسـعه پایـدار ایجـاد شـود نـه رفـاه موقتـی‬
‫داشـته باشـد‪ ،‬موضوعـی کـه یکـی از دعواهـای رئیـس جمهـور‬               ‫در طول بیش از یک دهه رشدهای اقتصادی دو رقمی را تجربه و‬                 ‫ناشــی از واردات کالاهــای خارجــی بــا ارز ارزان‪ .‬بــرای‬
                                                                                                                                          ‫پاســخ بــه ایــن ســوال بــه ســراغ علــی اکبــر نیکــو اقبــال‪،‬‬
                  ‫پیشـین آمریـکا بـا چیـن هـم بـود‪.‬‬                         ‫خود را به دومین کشور بزرگ صنعتی جهان متحول کند‪.‬‬
‫ایـن در حالـی اسـت کـه بـه گفتـه ایـن اقتصـاددان‪،‬‬                     ‫وی افزود‪ :‬معمولا ما ایرانی ها کشورمان را بسیار غنی و‬          ‫عضـو هیئـت علمـی دانشـکده اقتصـاد دانشـگاه تهـران رفتیـم کـه‬
‫ایـران بـه عنـوان یـک کشـور فقیـر و بـدون صنعـت‬                       ‫سرشار از منابع و ثروتهای زیرزمینی قلمداد می کنیم که بیشتر‬     ‫دربـاره مقابلـه بـا بیمـاری هلنـدی‪ ،‬دلایـل معیـوب بـودن سـاختار‬
‫مملـو از اتومبیـل هـای آخریـن مـدل و روز دنیـا شـده‬                   ‫گمراه کننده است زیرا فناوری و دانش فنی مورد نیاز و نهفته‬      ‫صنعتـی ایـران و راه هـای بهـره بـردن از افزایـش درآمدهـای نفتـی‬
‫کـه نشـان مـی دهـد قوانیـن گمرکـی و نظـام اداری و قضائـی‬              ‫در نیروهای کاری را مورد غفلت قرار می دهیم تا بتوانیم آنها را‬
‫مـا بایـد اصالح شـود تـا بـا افزایـش درآمدهـای ارزی‪ ،‬اتالف منابـع‬     ‫استخراج‪ ،‬تبدیل و قابل رقابت با صنایع رقیب جهانی نمائیم‪.‬‬                   ‫در راسـتای صنعتـی شـدن نکاتـی را یـادآور شـد‪.‬‬
‫صـورت نگیـرد‪ .‬کشـوری کـه م ‌یخواهـد رشـد اقتصـادی مناسـب‬              ‫استخراج منابع زیر زمینی آن هم با کمک کشورهای صنعتی‬            ‫علی اکبر نیکو اقبال در گفت و گو با پایگاه خبری تحلیلی‬
‫داشـته باشـد بایـد سـالانه ‪ ۲۰‬درصـد تولیـد ناخالـص داخلـی خـود‬        ‫نمی تواند به تنهائی‪ ،‬فرایند صنعتی شدن کشور را فراهم و‬         ‫رشد و توسعه اظهار کرد‪ :‬بیماری هلندی تا سال ‪ ۱۹۶۰‬شناخته‬
‫را پـس انـداز و سـرمایه‌گذاری کنـد‪ ،‬امـا ایـن رقـم در ایـران همـواره‬  ‫تشدید کند و کلا ما به وضعیتی می رسیم که اکنون دچار آن‬         ‫شده نبود‪ ،‬اما بعد از آن‪ ،‬درآمد ارزی حاصل از صادرات گاز هلند‬
‫در حـدود ‪ ٪۶‬بـوده کـه ایـن میـزان حتـی اسـتهلاک صنایـع را هـم‬         ‫هستیم‪ ،‬یعنی کشوری تک محصولی‪ .‬وضعیت فعلی اقتصاد‬                ‫افزایش شدید یافت و عرضه ارزهای خارجی در بازار منجر به‬
‫پوشـش نمـی دهـد‪ ،‬چـه برسـد بـه نوسـازی و ایجـاد صنایـع جدیـد‬          ‫ما کمبودهای زیادی دارد که به بعضی از آن ها اشاره می کنم‪:‬‬      ‫تقویت نرخ پول هلند و کاهش ارزش اسعار خارجی شد و در‬
                                                                      ‫در حال حاضر تنها درآمد ارزی کشورمان از منابع نفت و گاز‬        ‫نتیجه واردات کشور هلند افزایش و صادرات آن کاهش پیدا‬
                                       ‫و مـدرن در کشـور‪.‬‬              ‫و فراورده های آن تامین می شود که مضافا گرفتار تحریم هم‬        ‫نمود‪ .‬افزایش ارزش و نرخ پول یک کشور باعث م ‌یشود واردات‬
                                                                      ‫شده است که می تواند به طور مستقل مورد بحث و گفتگو‬             ‫ارزان تر و صادرات گرانتر شود و در نتیجه در این کشور شاهد‬
        ‫نظریه سیستمی چه می گوید؟‬                                      ‫قرار گیرد‪ .‬صرفنظر از کاهش درآمدهای نفتی در زمان حاضر‪،‬‬         ‫افزایش واردات‪ ،‬کاهش صادرات و نابسمانی در سیاست های‬
                                                                      ‫سالانه حدود ‪ ۲۰‬میلیارد دلار مواد و محصولات به صورت قاچاق‬      ‫صنعتی بشویم‪ .‬البته در هلند این عدم تعادل تجاری به سرعت‬
‫وی در ادامه با اشاره به اهمیت نظریه سیستمی در اقتصاد‬                  ‫به کشور وارد می شود که مطمئنا تاثیر منفی به درآمد مالیاتی‬     ‫شناسایی و جلوی آن گرفته شد اما نام آن باقی ماند‪ .‬در این میان‬
‫توسعه که بعد از جنگ جهانی دوم مطرح شده است‪ ،‬تصریح‬                     ‫و ظرفیت تولیدی کشور می زند و این در حالی است که تولید‬         ‫کشورهائی مانند نروژ در دورانهای جدید هم یاد گرفتند در زمان‬
‫کرد‪ :‬تمام سیستم ها و زیرسیستمها به هم متصل هستند و بر‬                 ‫کنندگان داخلی با توجه به شرایط سخت صادرات و سد گمرکات‬         ‫افزایش صادرات نفت‪ ،‬درآمد حاصل از آن را در بازار عرضه نکنند‬
‫همدیگر اثرگذاری متقابل می گذارند‪ .‬پس برای رشد و توسعه‬                 ‫خارجی به راحتی نم ‌یتوانند در بازارهای بی ‌نالمللی حضور پیدا‬  ‫و حداقل ‪ ۵۰‬درصد آن را در سایر کشورها سرمای ‌هگذاری کنند و‬
‫اقتصادی کشور‪ ،‬همه زیرسیستم ها باید به خوبی عمل کنند و‬                 ‫کنند لذا ضروری است که محصولات خود را در بازارهای داخلی‬        ‫همچنین بر تعادل صادرات‪ ،‬واردات و نرخ ارز نظارت و اشراف‬
‫اصلاح شوند‪ .‬بنابراین در ایران باید زیرسیستم اداری فشل‪ ،‬سوء‬
‫استفاده مالی‪ ،‬اختلاس ها و غیره باید ریشه کن شود‪ .‬از طرف‬                                                            ‫عرضه کنند‪.‬‬                                             ‫کامل داشته باشند‪.‬‬
‫دیگر با روی کار آمدن بایدن‪ ،‬این چش ‌مانداز برای ایران ایجاد‬                                                                         ‫وی همچنین کویت را کشور دیگری عنوان کرد که بخشی‬
‫شده که بتواند صادرات نفت خود را افزایش دهد و مطالبات ارزی‬                       ‫چرا ساختار صنعتی ایران معیوب است؟‬                   ‫کوچکی از درآمد ارزی حاصل از صادرات نفت خود را صرف‬
                                                                      ‫نیکو اقبال با اشاره به اینکه ایران در زمان اوج درآمدهای‬       ‫واردات کرده گفت‪ :‬این کشور درآمد ارزی بالایی از صادرات‬
                  ‫را از عراق و کره جنوبی و غیره دریافت کند‪.‬‬           ‫نفتی خود به جای حمایت از صنایع داخلی‪ ،‬اجازه واردات داد و‬      ‫نفت خام داشته و با توجه به اینکه کشوری کوچک است و نیاز‬
‫نیکواقبال همچنین معتقد است که اروپا هم در زمینه توسعه‬                 ‫به دلیل بیماری هلندی یا قاچاق به کشور‪ ،‬ما به سمت صنعتی‬        ‫زیادی به واردات ندارد‪ ،‬درآمد حاصل از صادرات نفت خود را در‬
‫صنعتی ایران در تقابل با ما قرار ندارد چرا که م ‌یتواند از شرایط‬       ‫شدن حرکت نکردیم‪ ،‬تصریح کرد‪ :‬طی دهه های گذشته به جای‬           ‫کشورهای صنعتی و در شرکت ها و صنایع پر سود سرمایه‌گذاری‬
‫رشد اقتصادی ایران استفاده کند و صادرات خود را افزایش دهد‪،‬‬             ‫توسعه صنعتی شاهد صنعت زدایی بوده ایم‪ .‬از طرف دیگر‬             ‫کرد و در نتیجه حدودا سالی ‪ ۲۰‬میلیارد دلار درآمد و سود از پول‬
‫اما به نظر می رسد دشمنان داخلی و خارجی مانع از تحقق‬                                                                                 ‫هایی که در بانک ها و صنایع کشورهای خارجی سرمایه گذاری‬
‫این عوامل درونزا و بر‌ونزامی شوند‪ .‬باید توجه داشت نظر به‬                                                                            ‫کرده دریافت م ‌یکند‪ .‬به نظر می‌رسد درآمد کویت از این سرمایه‬
‫وابستگی صنایع کشور به واردات‪ ،‬امکانات اولیه مورد نیاز و یا‬                                                                          ‫گذاری های خارجی از درآمدهای حاصل از صادرات نفت پیشی‬
‫گلوگاه برای توسعه اقتصادی کشور در حال حاضر تامین ارز مورد‬
‫نیاز است‪ .‬بدیهی است که راه پیشرفت و توسعه به لحاظ علمی‬                                                                                                                           ‫گرفته است‪.‬‬
‫وجود دارد و کارشناسان فراوانی وجود دارند که در این زمینه‬
‫م ‌یتوانند به دولت و تصمیم گیرندگان سیاسی کمک کنند تا‬                                                                                  ‫آیا غنی بودن منابع زیرزمینی کافی است؟‬
‫به سمت بازسازی اداری‪ ،‬اقتصادی‪ ،‬اجتماعی و فرهنگی حرکت‬
                                                                                                                                    ‫این اقتصاددان با بیان اینکه کشورهای فقیر از نظر منابع‬
           ‫کنیم و رابطه سالمی با سایر کشورها داشته باشیم‪.‬‬                                                                           ‫زیرزمینی مثل کشورهای آسیای جنوب شرقی مانند تایلند‪،‬‬
‫این اقتصاددان در پایان با بیان اینکه دشمنان راه مقابله‬                                                                              ‫مالزی‪ ،‬هند و … که درآمدهای ارزی حاصل از صادرات منابع کانی‬
‫با خودشان را به ما نشان م ‌یدهند‪ ،‬خاطرنشان کرد که یکی از‬                                                                            ‫نداشتند مجبور شدند از سایر عوامل تولیدی مانند نیروی کار‬
‫راه‌های رسیدن به صلح بین المللی‪ ،‬مبادلات اقتصادی است‪،‬‬
‫یعنی وابستگی تکنولوژیکی‪ ،‬تجاری‪ ،‬گردشگری و غیره منجر‬
‫به آشتی بین کشورها م ‌یشود و ما هم با توسعه اقتصادی می‬

                         ‫توانیم راه های صلح را هموار کنیم‪.‬‬
   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27